Een project van:

Roep om handvat voor kwaliteit

15.09.2021 | Artikel Monique van Empel

Roep om handvat voor kwaliteit

Begin juli is er bij de Architecten Showroom Amsterdam een rondetafelsessie geweest van de NSVV over ‘Kwaliteit in de lichtketen’. Dagvoorzitter en lichtontwerper Svend Panjer poneerde vijf stellingen waarover van gedachten werd gewisseld. Ook presenteerde Panjer er Light for good, als handvat voor de toekomstige kwalificatie van lichtproducten.

Voor Svend Panjer was het de eerste keer dat hij deelnam aan een rondetafelgesprek van de NSVV. Het idee om eens vanuit verschillende disciplines te kijken naar de onderlinge samenwerking in de lichtketen, met als doel de kwaliteit in die keten te verbeteren, komt van Ellen Goulmy. Zij was vóór Panjer voorzitter van het Kernteam Lighting Design. “In de praktijk komt het heel vaak voor dat we als lichtontwerper iets bedenken, dat uiteindelijk niet zo wordt uitgevoerd: bestekken worden niet opgevolgd, er worden andere armaturen gebruikt dan voorgesteld. De vraag is waar dit dan aan ligt”, aldus Panjer.

Met alle partijen in gesprek
“In april hebben we hier in een kleiner groepje al een verkennend gesprek over gehad. Feit is dat men in de bouwwereld uitgaat van wat iets kost, in plaats van uit te gaan van bijvoorbeeld het nut of juist de nadelen op langere termijn. Kwaliteit, maar bijvoorbeeld ook een aspect als duurzaamheid, zijn vaak nog ondergeschikt aan de prijs. We hebben gekeken welke mensen uit de lichtketen we graag aan tafel wilden hebben om hier dieper op in te gaan: een gebruiker, installateur, lichtontwerper, lichtfabrikant en elektrotechnisch adviseur. Hierop zijn de deelnemers aan de sessie uitgenodigd en heb ik enkele stellingen bedacht als input voor het gesprek.” De deelnemers waren: John de Joode, Adrie van Duijne en Geertje Hazenberg van de NSVV, Terry Heemskerk (Techniek Nederland), lichtontwerper Robert Jan Vos, architect Judith Westgeest, Bob Gerritsen (LUW, opdrachtgever) en de uitgever van vakblad [inst]ALLICHT, Gerrit van Coeverden.

Stelling 1: De aanbestedingsregels vormen een belemmering om de integrale kwaliteit in de lichtketen te leveren. De laagste prijs is bepalend.
“Dit klopt. Grote bedrijven werken met een inkoper en die letten altijd op de prijs, op de laagste prijs. Dus in de praktijk is het zo dat de goedkoopste aannemer veelal de wedstrijd wint. Doen wij iets fout? Vertellen wij te weinig? Feitelijk gaat het in het Bouwbesluit al mis, daar wordt gesproken over minimale kwaliteit - alsof het niet interessant is om te weten wat voor bedrijf je dan in huis haalt. De laagste prijs zegt immers niets over de kwaliteit op langere termijn. Zouden aannemers niet méér moeten communiceren dan de laagste prijs? Zouden ze bijvoorbeeld eerst meer projecten laten zien, met daarbij de informatie of ze goed zijn uitgevoerd, op tijd klaar waren, of dat ze bijvoorbeeld veel meerwerk opleverden. Dan is er meer controle op de prestaties uit de praktijk. Daarom zou dit proces anders moeten worden ingericht. Ook zouden de verschillende typen lichtontwerpers in kaart kunnen worden gebracht, met daarbij informatie voor wie zij werken - bijvoorbeeld voor een lichtfabrikant of  E-installateur. Wat kun je verwachten van deze lichtontwerper? En hoe toets je dat? Hoe kun je dit in het aanbestedingsproces meenemen? De Duitsers hebben al een soort van handvat over wat je van een lichtontwerper mag verwachten. Het is belangrijk om dit Duitse document te vertalen en in Nederland ook te hanteren.”

Stelling 2: De lichtontwerper zou verantwoordelijk moeten zijn voor de lichtkwaliteit door de gehele keten heen.
“Het zou het proces zeker helpen als de lichtontwerper, maar bijvoorbeeld ook de fabrikant en installateur worden opgenomen in de besteksystematiek. Zo krijgt de lichtontwerper een grotere vinger in de pap en is er van A tot Z bij betrokken. John de Joode werkt al met een soort opleveringsprotocol, vergelijkbaar met de Leistungsbilder van LiTG, een Duits initiatief om het beroep lichtontwerper duidelijker en beter te profileren in het bouwproces, maar ook voor een betere controle op hetgeen de lichtontwerper in eerste instantie heeft bedacht en wat er uiteindelijk is opgeleverd. Wat moeten de voorgeschreven lampen doen en doen ze dat ook? Voldoen ze aan de IP-eisen en veiligheidseisen, enzovoort.” Dit brengt het gesprek bij stelling 3: Er zou bij oplevering van een lichtinstallatie een protocol moeten worden getekend waarin aangegeven staat dat de lichtinstallatie voldoet aan de ontwerpeisen.

Stelling 4: Het begrip ‘of vergelijkbaar’ is niet eenduidig interpreteerbaar en geeft ruimte voor afwijkingen.
“Iedereen aan tafel is het erover eens dat de term ‘of vergelijkbaar’ beter moet worden omschreven. Het liefst moet bijvoorbeeld per armatuur worden omschreven hoeveel licht een armatuur geeft en wat de technische parameters zijn. Luminanties zouden moeten worden vastgelegd, evenals luminantieverhoudingen. Gelijkwaardigheid zou ook betrekking moeten hebben op visuele aspecten, veiligheid en dergelijke. In de praktijk wordt de armatuur die de lichtontwerper voorstelt niet altijd overgenomen. Sterker nog: soms geeft een fabrikant – veelal ongevraagd – alternatieven uit zijn eigen collectie, of koopt ergens in het traject het hele bestek op. Dat heeft vaak meer te maken met opportunisme dan met functionaliteit.”

Stelling 5: Het begrip ‘kwaliteit’ is niet eenduidig interpreteerbaar. Er is een technische kwaliteit en een belevingskwaliteit. Dit geeft verwarring.

Deze stelling was voor Panjer de aanleiding om iets uit te leggen over Lighting for good. Het is een soort convenant, geïnitieerd door de LVMH-groep, met onder meer de merken Louis Vuitton en Moët Hennessy. Deze groep telt wereldwijd circa 160.000 werknemers, 5000 winkels en honderden kantoren. “Die moeten natuurlijk allemaal worden verlicht”, aldus Panjer. “Simpel gesteld hebben zij een wetenschappelijk onderbouwd rating-systeem opgesteld, zie het als een soort scorekaarten, met de meest uiteenlopende punten waarop je licht kunt toetsen en dus vergelijken. Het doel is om duurzame, ecovriendelijke keuzes te kunnen maken, die het milieu en onze gezondheid zo min mogelijk belasten. In de keten zou de lichtfabrikant op basis van deze punten duurzamere producten kunnen maken en de lichtontwerper kiezen voor duurzamere producten. Het gaat niet alleen om zo min mogelijk metalen en plastic te gebruiken voor armaturen, maar ook de wens om bijvoorbeeld alleen FSC-karton te gebruiken als inpakpapier. Wat is de levensduur van een lamp, wat is de energie-efficiency, de lm/W-verhouding, hoeveel aluminium kan worden hergebruikt, hoe kan de verpakking worden verbeterd en de distributie, enzovoort. Al deze kwaliteitseisen geven een veel beter beeld van een armatuur dan de prijs alleen, en daarmee zijn we weer terug bij stelling 1, bij zaken als ‘minimale kwaliteit’ en ‘laagste prijs’. Met een methodiek zoals Lighting for good kan een lamp veel breder worden beoordeeld dan alleen maar op de prijs. Elke lichtfabrikant kan deze scorekaarten downloaden en invullen om te checken en aan te geven hoe goed hun verlichting is. Als een dergelijke toetsingsvorm in het bouwproces zou worden ingevoerd, kan iedereen in de keten gaan vergelijken en een keuze maken op basis van veel meer criteria dan alleen de prijs.”

Toekomst
Iedereen aan tafel ziet hier wel toekomst in, maar hoe moet dit worden getoetst? Misschien moet er een soort keurmerk aan worden gehangen, of het zou een handreiking kunnen worden. Het geeft in ieder geval voldoende stof om over verder te praten. Doel één is met dit gesprek bereikt: bij alle partijen in de lichtketen bewustwording creëren voor elkaars problemen. Doel twee blijft staan: wat is er nodig in de lichtketen om de kwaliteit omhoog te krijgen? Is het mogelijk om een soort convenant te realiseren, waardoor alle partijen optimaal gebruik kunnen maken van elkaars expertise, tools en kwaliteiten? Panjer gaat om te beginnen de Leistungsbilder van de Duitse LiTG in het Nederlands vertalen.

Oproep
De NSVV wil aan deze sessie zeker een vervolg geven. Lichtfabrikanten, installateurs en architecten die geïnteresseerd zijn in deelname, kunnen contact opnemen met Geertje Hazenberg: geertje.hazenberg@nsvv.nl.

 

Dagvoorzitter en lichtontwerper Svend Panjer

lichtlichtkwaliteitlighting for goodbestekaanbestedingrating

Bedrijvenregister

Agenda

Training: Specialisatiecursus Verlichting , KU Leuven

Logo Groen Licht Vlaanderen
6 september 2021 - 20 juni 2022
13.30u - 19.00u
Gent

Groen Licht Vlaanderen

Lees verder

Webinar: De praktijk van NIVEAU meting

16 september 2021
09:00 - 12:00
online

FHI

Lees verder

Event: De Slimste Handen van Nederland

24 september 2021
13:00-15:00

CrossOver

Lees verder

Event: CIE 2021 – The Midterm Conference of the CIE

27 september 2021 - 29 september 2021
10:00 - 17:00
online

CIE

Lees verder

Volledige agenda

Wekelijks op de hoogte blijven van de beste analyses

en de nieuwste producten?

Meld u nu aan voor de nieuwsbrief!


Registreer nu