Een project van:

Terug in de tijd: Wie ontdekte electriciteit?

11.08.2022 | 't Hoekje Nicolien van Loon

Terug in de tijd: Wie ontdekte electriciteit?

Niemand kijkt er meer op als je een knopje indrukt en het licht aangaat. Dat was 150 jaar geleden wel anders! Elektro365 gaat terug in de tijd en duikt in de geschiedenis van de elektrotechniek. Deze week: Wie heeft elektriciteit ontdekt?

Veel mensen geloven dat Benjamin Franklin de eerste was, toen hij tijdens een onweersbui zijn experiment met een vlieger en een sleutel uitvoerde. Maar het fenomeen elektriciteit is al duizenden jaren eerder ontdekt. 

Voor zover wij weten, waren de Grieken meer dan 2600 jaar geleden de eersten die het begrip elektrische lading ontdekten. Ze merkten op dat het wrijven van gefossiliseerde boomhars of barnsteen met dierenbont ervoor zorgde dat het zo gedroogd gras aantrok. In wezen waren de Grieken statische elektriciteit tegengekomen.

We weten ook uit oude teksten dat de Egyptenaren wisten dat sommige soorten elektrische vissen schokken in het lichaam konden veroorzaken. De oude Egyptenaren gebruikten waarschijnlijk de elektrische Nijlmeerval om hoofdpijn en zenuwpijn te behandelen, ook wel ichthyo-elektroanalgesie genoemd. Een medisch gebruik dat tot het einde van de 17e eeuw in gebruik bleef.

Maar het meest verbazingwekkende voorbeeld van elektriciteit in de oudheid is zonder twijfel de Bagdad-batterij. Dit eigenaardige instrument werd ontdekt door een expeditie onder leiding van Dr. Wilhelm Koenig van het Irak Museum in Bagdad in 1936. De vondst bestond uit een vaas gemaakt van klei, ongeveer 14 centimeter hoog en met de grootste diameter van 8 centimeter.

Het uiterlijk van dit ongeveer 2000 jaar oude artefact was niet opvallend, maar al snel ontdekten wetenschappers dat er veel meer was in de kleine aarden pot toen ze erin gluurden.

De vaas bevat een holle cilinder gemaakt van een koperen plaat van hoge zuiverheid. Het onderste uiteinde van de cilinder was bedekt met een stuk koper, terwijl de binnenbodem van de cilinder was bedekt met een laag asfalt van slechts 3 millimeter dik. Het bovenste uiteinde van de cilinder was verstopt door een zware en dikke laag asfalt. Het midden van de plug bevatte een stevig stuk ijzer.

Koening zag in dat de pot en zijn vreemde metalen structuur zich in een configuratie bevonden die suggereerde dat het als een natte celbatterij zou kunnen hebben gefunctioneerd. In feite lijkt het geen ander doel te hebben gediend dan het opwekken van een zwakke elektrische stroom.

In de loop der jaren zijn er meer van dergelijke artefacten ontdekt rond locaties in het hedendaagse Irak. Maar welk doel zouden deze oude batterijen kunnen hebben gediend, aangezien er geen motoren, lichten of een soortgelijk elektrisch apparaat zijn gevonden?

Een mogelijke toepassing van de Bagdad-batterij is voor medische therapie, aangezien de Grieken en Romeinen uit die tijd routinematig de gewone elektrische straal gebruikten om elektrische schokken toe te dienen aan patiënten voor de behandeling van pijn.

We vliegen even 1600 jaar verder in de tijd. Gedurende deze tijd publiceerde een Engelse natuurkundige met de naam Wiliam Gilbert een verdrag over de aantrekkelijke aard van barnsteen en gebruikte het Latijnse woord electricus om het te beschrijven. Niet al te lang daarna publiceert een andere Engelsman, Thomas Browned genaamd, een boek over natuurkunde waarin hij het woord 'elektriciteit' gebruikt om het werk van Gilbert te beschrijven.

En wat is nou het verhaal achter Benjamin Franklin? Zijn experiment was er niet op gericht om elektriciteit te ontdekken. Het enige doel was om statische elektriciteit te demonsteren.

Tijdens een bliksemstorm in 1752 stond hij buiten onder een afdak terwijl hij een zijden vlieger met een sleutel eraan vastgebonden vasthield. Toen de bliksem insloeg, stroomde de elektriciteit door de sleutel en werd de lading opgevangen in een Leidse fles - een antiek elektrisch onderdeel dat een elektrische hoogspanningslading opslaat en op een later tijdstip kan vrijgeven.

Franklin zelf schreef later in de Pennsylvania Gazette op 19 oktober 1752, waarin hij zijn bevindingen uiteenzette en instructies gaf over hoe het experiment opnieuw kon worden gemaakt.

Hij was dus niet degene die het ontdekte en zelfs niet de eerste die erover schreef. Wie dat dan wel was? We zullen het nooit weten, maar dankbaar zijn we wel!

electriciteit

Bedrijvenregister

Agenda

Event: 25 jaar Laboratorium voor Lichttechnologie

6 september 2022
14:00 - 20:00
KU Leuven Technologiecampus Gent

KU Leuven

Lees verder

Wegwijs in de cao Metalektro

9 september 2022
09:30 - 17:00
Van der Valk Hotel Amersfoort A1

FME

Lees verder

Training: Aan de slag met taken en skills van de toekomst

15 september 2022
9:30 - 17:00
Postillion Bunnik

FME

Lees verder

Training: NSVV workshop Lichthinder

22 september 2022
09:30 -16:00
NSVV kantoor

NSVV

Lees verder

Volledige agenda

Wekelijks op de hoogte blijven van de beste analyses

en de nieuwste producten?

Meld u nu aan voor de nieuwsbrief!


Registreer nu