Een project van:

HCL in de woning: dimkwaliteit

22.07.2021 | Column ir. Edy ten Berge

HCL in de woning: dimkwaliteit

In mijn vorige column heb ik het gehad over het belang van de kleurweergavekwaliteit van het licht in de woonkamer. Het komt er eigenlijk op neer dat dit de mate is waarin de kleurweergavekwaliteit van de gloeilamp wordt benaderd. Alles wat gloeit, van zon tot kaars, geeft 100% kleurweergave (CRI=100%). Een ketterse uitspraak in de heilige ledkerk, die iedere lichtdeskundige eigenlijk wel kan beamen. Dan heb ik nog een vloek bedacht: dimkwaliteit. Dat noem ik de mate waarin de dimeigenschap van de gloeilamp wordt benaderd. Het is een eigenschap die we in onze woonkamer nodig hebben: voor onze gezondheid en ons welbevinden. Redenen genoeg om zowel de dimkwaliteit als de kleurweergave in een lichtlabel op te nemen.

Purkinje-effect

De Tsjechische neuroloog Purkinje publiceerde het naar hem genoemde verschijnsel in 1825 in een Berlijns wetenschappelijk tijdschrift. Bij lagere lichtniveaus verschuift onze ooggevoeligheid naar het blauw. Vooral de kleur rood wordt donkerder: een ontdekking die hij deed tijdens het mediteren in de ochtendschemering in zijn tuin. Dit komt doordat onze ogen twee soorten cellen hebben om te zien. De kegeltjes, waar we kleur mee zien bij hogere lichtniveaus, en de staafjes, waarmee we bij lage lichtniveaus nog wel kunnen zien, maar geen kleur. Kleurweergave neemt dus af bij lagere lichtniveau’s. Je kunt leds hebben met een geweldige kleurweergave, maar bij het dimmen zakt deze in elkaar. Met gloeilampen hebben we hier vrijwel geen last van.

Kruithofcurve

In onze woonkamers wonen we in het schemergebied, waar de staafjes een grotere rol gaan spelen naarmate we meer dimmen. Bij de ontwikkeling van de Philips tl-buis heeft professor Kruithof in 1940 onderzocht hoe wij licht bij verschillende lichtniveaus en kleurtemperaturen ervaren. Hij heeft  proefpersonen laten beoordelen welke combinatie van kleurtemperatuur en lichtniveau als aangenaam werd ervaren. De resultaten van dit onderzoek zijn weergegeven in het beroemde diagram dat de Kruithofcurve wordt genoemd.

Met dimverloop van led en gloeilamp

De koele zone is het gebied waar de staafjes een rol gaan spelen en we steeds minder kleur zien. Hier treedt het Purkinje-effect op. Als we led dimmen blijft de kleurtemperatuur onveranderd en ervaren we gedimd ledlicht al snel als onaangenaam en unheimisch. Dimkwaliteit 0%. De gloeilamp blijft in het aangename gebied, doordat de gloeilamp bij dimmen naar het rood schuift en daarmee compenseert voor de blauwverschuiving van onze ooggevoeligheid bij het dimmen. Wij ervaren dit licht tot lage niveaus als aangenaam. Dimkwaliteit 100%.

Dual white led

Het warm dimmen, zoals van een gloeilamp, wordt nagebootst door twee leds te nemen met een hoge en een lage kleurtemperatuur. Als we dan de koelere kleur dimmen, resulteert dat bij het dimmen in een kleurverschuiving naar de kleur van de lage kleurtemperatuur. Er zijn warm dimmende lampen in de handel, die zijn uitgevoerd met  2700 en 2200 K, maar de meeste nog met een CRI=80%. Ik heb tot nog toe maar één lamp kunnen vinden, die en warm dimt en een kleurweergave van 90% heeft. Dat zal wel veranderen als de consument zich straks met het lichtlabel bewust is van de kwaliteit van de lamp. Zelf maak ik sinds 2014 armaturen waarin dat gerealiseerd is met 1800 en 3000 K.

dimmenlichtniveau

Bedrijvenregister

Agenda

Event: De Slimste Handen van Nederland

24 september 2021
13:00-15:00

CrossOver

Lees verder

Event: CIE 2021 – The Midterm Conference of the CIE

27 september 2021 - 29 september 2021
10:00 - 17:00
online

CIE

Lees verder

Event: Solar Solutions International

28 september 2021 - 30 september 2021
09:00 - 17:00
Expo Haarlemmermeer

Solar Solutions International

Lees verder

Event: Collegereeks Innoveren in de bouw

4 oktober 2021 - 22 november 2021
15:30 - 19:00
Van der Valk Hotel Veenendaal

CoBouw

Lees verder

Volledige agenda

Wekelijks op de hoogte blijven van de beste analyses

en de nieuwste producten?

Meld u nu aan voor de nieuwsbrief!


Registreer nu